Może ten wpis powinienem raczej zatytułować: Małe przyczynki do wielkiej historii Politechniki Warszawskiej.
Jubileusze, jubileusze…
Już od 20 lat, na pamiątkę otwarcia w 1915 roku w Warszawie wyższej uczelni technicznej nauczającej w języku polskim, 15 listopada obchodzimy Święto Politechniki Warszawskiej. A więc w tym roku jest to 110. rocznica ważnego wydarzenia w historii naszej Uczelni. Święto PW było szczególnie uroczyście celebrowane dekadę temu. Z tej okazji, z logo Jubileuszu 100-lecia Odnowienia tradycji Politechniki Warszawskiej, ukazało się m.in. kilka wydawnictw okolicznościowych: „centralnych” i na poszczególnych wydziałach Uczelni.
Wspomniałem o tym 5 lat temu we wpisie: „Święto Politechniki Warszawskiej 2020”. Naturalną konsekwencją Jubileuszu 100-lecia było zwrócenie uwagi na jubileusze i „lecia” poszczególnych wydziałów PW. W 2017 roku ukazała się m.in. monografia pt. „Od inżynierii wodnej przez technikę sanitarną do inżynierii środowiska”.
Obecnie jesteśmy w przededniu wielkiego Jubileuszu 200-lecia Politechniki Warszawskiej. W tym miejscu tylko jedno zdanie wyjaśnienia. Chodzi o odwołanie do wydarzenia z 4 stycznia 1826 roku, gdy w Warszawie uroczyście otwarto Szkołę Przygotowawczą do Instytutu Politechnicznego. Do tych „korzeni” odwołuje się współczesna Politechnika Warszawska – od ponad 50 lat „moja” Uczelnia.
W Senackiej Komisji ds. Historii i Tradycji PW przygotowania do tego Jubileuszu trwały już w kadencji 2020-2024. Blisko pięć lat temu, od początku 2021 roku, przystąpiono do zbierania oraz opracowywania materiałów i w konsekwencji w 2023 r. ukazała się książka pt. „Politechnika Warszawska. Historia i tradycja w zarysie” mająca służyć popularyzacji wiedzy o dziejach Politechniki Warszawskiej i jej wybitnych postaciach.
Została ona w Biurze Komunikacji i Promocji PW przetłumaczona na język angielski – „Warsaw University of Technology. History and tradition in outline”. Spoglądając w przeszłość Uczelni, to co zadziwia pewnie nie tylko mnie, to determinacja i sprawczość twórców Politechniki Warszawskiej. Przykładem niech będzie fakt, że Gmach Główny, którego architektura i wystrój wnętrz wciąż zachwyca, zbudowano w dwa lata – w okresie 1899-1901, jeszcze pod panowaniem carskiej Rosji. Po II wojnie światowej wiele gmachów oraz infrastruktury trzeba było odbudowywać z ruin. Dla porównania Gmach Wydziału Inżynierii Środowiska w latach 70. XX wieku budowano około siedem lat.
Z kolei w 2024 roku Oficyna Wydawnicza PW wydała w wersji książkowej i cyfrowej monografię pt. „Pół wieku ochrony dziedzictwa Politechniki Warszawskiej. Historia PW w świetle działalności Senackiej Komisji ds. Historii i Tradycji”.
W monografii, wśród ponad 460 nazwisk został wspomniany m.in. Marian Falski, zapamiętany jako autor „Elementarza”. Był on na początku XX wieku studentem Warszawskiego Instytutu Politechnicznego Cesarza Mikołaja II (który to instytut był poprzednikiem dzisiejszej Politechniki). Jako ciekawostkę można dodać, że oczywiście nie jest on autorem zdania „Ala ma kota”. Wiadomo, Ala miała psa o imieniu As. Więcej na ten temat na stronie 161 ww. monografii.
Profesor Jan Czochralski
23 października 2025 roku minęła 140 rocznica urodzin Jana Czochralskiego. Z tej okazji zostały m.in. złożone kwiaty przed popiersiem Profesora obok wejścia do Małej Auli w Gmachu Głównym PW.
Historii wybitnego naukowca nie trzeba przypominać. Jest ona dość obszernie opisana w ww. monografii pt. „Pół wieku ochrony dziedzictwa…”. Czynią to też media, np. portal dzieje.pl, ale szczególnie polecam wykład o Janie Czochralskim Michała Poczobutta pt. „Giganci Nauki Kujaw i Pomorza”:
Diagram Gantta czy harmonogram Adamieckiego?
W 2023 roku uroczyście obchodzono 100-lecie nauk o zarządzaniu w Politechnice Warszawskiej, w której w 1918 roku podjął pracę Karol Adamiecki (1866-1933), teoretyk organizacji i zarządzania. W latach 1922-1933 Profesor kierował na Wydziale Mechanicznym Katedrą Zasad Organizacji Pracy i Przedsiębiorstw Przemysłowych.
o zarządzaniu w PW
Diagram Gantta jest powszechnie stosowanym „narzędziem” do opracowania i prezentowania wszelkiego rodzaju harmonogramów i planów działania. Znają go m.in. inżynierowie. Jednak to Karolowi Adamieckiemu przypisuje się autorstwo graficznej prezentacji harmonogramów – już w latach 90. XIX wieku. Niestety, nie opublikował on swojej pracy, a w 1910 r. uczynił to Henry Laurence Gantt (1861-1919).
Bolesław Prus a sprawa Politechniki
Nie zapominając o roli Warszawskiego Oddziału Towarzystwa Popierania Przemysłu i Handlu oraz inż. Kazimierza Obrębowicza i wielu innych osób zabiegających pod koniec XIX wieku o utworzenie Politechniki Warszawskiej wspomnę, że Bolesław Prus w 1897 roku uczestniczył w audiencji u cara Mikołaja II, podczas której wręczono monarsze milion rubli pochodzących ze składek społecznych przeznaczonych na utworzenie instytucji użyteczności publicznej, w tym m.in. Politechniki. B. Prus, jako powieściopisarz i literat uczestniczący aktywnie w życiu społeczno-politycznym drugiej połowy XIX wieku, był równocześnie w gronie kilkunastu delegatów jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci. Tę informację otrzymałem od Profesora Andrzeja Niwińskiego. Wspominają o tym fakcie także biografowie pisarza [i]. Jedynie jako przykładową ciekawostkę zacytuję: Andrzeja Niemojewskiego, który w 1902 r. pisał do Ludwika Gumplowicza: „… Ciemny gmin bardzo sceptycznie zapatrywał się na pobyt cesarza w Warszawie, a nawet mniemał, że pieniądze, które zebrano na politechnikę były łapówką daną cesarzowi, aby sobie odjechał. Dodam, jeszcze, że B. Prus umarł 19 maja 1912 roku, a w następnym dniu na Politechnice Warszawskiej odbyło się zebranie Koła Bratniej Pomocy, którego uczestnicy postanawiają pomóc w organizacji pogrzebu oraz złożyć u trumny pisarza wieniec z napisem: „Wielbicielowi pracy składa hołd Koło Bratniej Pomocy Studentów – Polaków Politechniki Warszawskiej”. Tydzień po pogrzebie wdowa po B. Prusie, Oktawia Głowacka podziękowała: „młodzieży zakładów średnich i młodzieży z Uniwersytetu i Politechniki. Tej ostatniej również za wyniesienie na własnych barkach trumny z mieszkania i utrzymanie porządku przy przeniesieniu drogich zwłok do kościoła. Wzmianka o Bolesławie Prusie jest może wynikiem mojej wewnętrznej sprzeczności: „romantyzująca” dusza ciągnie w kierunku „pozytywizującego” umysłu. W gruncie rzeczy są mi bliskie pozytywistyczna „praca u podstaw” i jej propagator z przełomu XIX i XX wieku, bo B. Prus był postrzegany jako „ojciec duchowy pożytecznych instytucji”.
Uczelniane anegdoty
Autorem książki pt. „Refleksja i uśmiech: anegdoty o pracownikach i studentach Politechniki Warszawskiej” jest Edmund Pluciński, matematyk związany z Wydziałem Fizyki Technicznej i Matematyki Stosowanej PW.
Do tej kategorii – „anegdota”, należy ostatnia informacja. Tradycją comiesięcznych posiedzeń Senatu Politechniki Warszawskiej jest, że po powitaniu jego uczestników przekazywana jest informacja o tych profesorach, którzy zmarli w okresie od ostatniego posiedzenia. Pamięć o zmarłych członkowie Senatu oraz zaproszeni goście czczą minutą ciszy. Niestety, w okresie pandemii COVID-19 tych smutnych informacji było zdecydowanie więcej. Podczas posiedzenia L Kadencji Senatu Politechniki Warszawskiej, które odbyło się w dniu 24 lutego 2021 r. Rektor poinformował m.in. o śmierci emerytowanego profesora Tadeusza Morawskiego z Wydziału Elektroniki i Technik Informacyjnych. Ponieważ znał osobiście Kolegę z Wydziału dodał: … Pewnego razu Profesor zamierzał zabrać się za zrobienie generalnych porządków, ale wcześniej wybrał się do Zakopanego. Wjeżdżając do stolicy Podhala przeczytał na znaku drogowym z nazwą miejscowości: „graty won”. Jak wiadomo Tadeusz Morawski był nie tylko specjalistą z zakresu techniki mikrofalowej, ale także twórcą wielu palindromów (inny przykład Jego twórczości to: Zakopane na pokaz).
Wpis zakończę cytatem z prof. Roberta Zalewskiego, Prorektora PW, który otwierając 27 października br. X Salon Historyczny zorganizowany przez dr. inż. Sylwestra Gładysia oraz Stowarzyszenie Absolwentów i Przyjaciół Politechniki Warszawskiej powiedział: „Pamiętajmy o historii”.
Warszawa, 9 listopada 2025 r.
[i] Wśród nich m.in. Krystyna Tokarzówna i Stanisław Fita w książce pt. Bolesław Prus 1847-1912. Kalendarz życia i twórczości, pod red. Zygmunta Szweykowskiego. Państwowy Instytut Wydawniczy. Warszawa 1969 (s. 507) oraz Teresa Tyszkiewicz w książce Bolesław Prus. Życie i dzieło, Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych. Warszawa 1971 (s. 106-107).