{"id":905,"date":"2022-01-09T13:59:28","date_gmt":"2022-01-09T12:59:28","guid":{"rendered":"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/?p=905"},"modified":"2023-09-14T14:23:35","modified_gmt":"2023-09-14T12:23:35","slug":"w-dawnym-panstwie-inkow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/index.php\/2022\/01\/09\/w-dawnym-panstwie-inkow\/","title":{"rendered":"W dawnym pa\u0144stwie Ink\u00f3w"},"content":{"rendered":"\n

Gdy powiedzia\u0142o si\u0119 A, nale\u017cy powiedzie\u0107 B i na drugim etapie peruwia\u0144skiej wyprawy wyruszy\u0107 do Cusco \u2013 po\u0142o\u017conego na skraju amazo\u0144skiej d\u017cungli centrum inkaskiego imperium, kt\u00f3re zosta\u0142o zniszczone pi\u0119\u0107 wiek\u00f3w temu przez hiszpa\u0144skich konkwistador\u00f3w. W Peru historia konkwisty odbija si\u0119 wyrazi\u015bcie w biografii zdobywcy pa\u0144stwa Ink\u00f3w, okrutnego Francisco Pizarro, kt\u00f3rego bezwzgl\u0119dno\u015b\u0107 nap\u0119dza\u0142a jedynie \u017c\u0105dza bogactwa i w\u0142adzy. Jego wizerunek symbolicznie przedstawia twarz Judasza na obrazie Marcosa Zapaty Ostatnia Wieczerza<\/a><\/em><\/strong> w archikatedrze w Cusco.<\/p>\n\n\n\n

Wygl\u0105da na to, \u017ce rozumiem Ink\u00f3w \u2013 mi\u0142o\u015bnik\u00f3w g\u00f3r i natury. Zw\u0142aszcza, gdy w\u0119druj\u0119 przez bujny las na wysoko\u015bci oko\u0142o 3000 m n.p.m. Patrz\u0105c na trwaj\u0105ce przez wieki efekty pracy Ink\u00f3w, kt\u00f3re opar\u0142y si\u0119 zar\u00f3wno niszczycielskiej sile ludzi, jak i si\u0142 przyrody, m\u00f3g\u0142bym chyba napisa\u0107, \u017ce nie byli oni romantykami, raczej stanowili wz\u00f3r do na\u015bladowania dla pozytywist\u00f3w. Rozumieli chyba dobrze m.in. potrzeb\u0119 ochrony zasob\u00f3w wody i zapobiegania erozji gleb.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Inkaskie tarasy na stromych zboczach g\u00f3r,
zatrzymuj\u0105ce wod\u0119 i chroni\u0105ce gleb\u0119 przed erozj\u0105<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

A dzisiaj? Czy romantykami pozostaj\u0105 jedynie obro\u0144cy przyrody? Dlaczego wielu podejmuj\u0105cych decyzje wp\u0142ywaj\u0105ce na stan przyrody i szerzej \u015brodowiska zatraca ten pozytywistyczny tok rozumowania?  Negatywnych dzia\u0142a\u0144, kt\u00f3rych skutki s\u0105 ju\u017c bardzo widoczne, jest wok\u00f3\u0142 nas wiele, w tym zw\u0142aszcza wszechobecna tak zwana ,,betonoza\u201d. Jest ona g\u0142\u00f3wnie w miastach, ale tak\u017ce bardzo rozwijaj\u0105ca si\u0119 na wsiach. Oczywi\u015bcie, wszelkie budynki i utwardzone powierzchnie ziemi (ulice, place, parkingi oraz drogi, autostrady\u2026) oznaczaj\u0105 konieczno\u015b\u0107 przej\u0119cia i zagospodarowania, a przynajmniej skutecznego ale powolnego odprowadzania w\u00f3d deszczowych. Natomiast problem drastycznego ograniczania naturalnej retencji w\u00f3d deszczowych narasta tak\u017ce w zwi\u0105zku z uszczelnianiem dr\u00f3g dojazdowych, podw\u00f3rek i powierzchni ca\u0142ych nieruchomo\u015bci oraz pokrywania pochylonych powierzchni terenu \u2013 zboczy i skarp trudno przepuszczaj\u0105cymi wod\u0119 geotekstyliami. Tak\u017ce z wykorzystaniem materia\u0142\u00f3w izolacyjnych (tzw. geomembran) i nieprzepuszczaj\u0105cych wod\u0119 folii, o wycinaniu drzew i las\u00f3w<\/strong><\/a> (szerzej – deforestacji) nie wspominaj\u0105c. Takie zmiany skutkuj\u0105 natychmiastowym wzrostem wezbra\u0144 w rowach melioracyjnych, czy odwadniaj\u0105cych oraz potokach i rzekach. To tylko jeden krok do tzw. powodzi b\u0142yskawicznych<\/a><\/strong> i zniszcze\u0144 powodziowych<\/a><\/strong>. Od nich nie da si\u0119 ju\u017c uciec, a proces zmniejszenia si\u0119 zasob\u00f3w w\u00f3d podziemnych jest nieunikniony. W konsekwencji musimy si\u0119 zgodzi\u0107 na narastaj\u0105cy problem z zaopatrzeniem w wod\u0119 i zaspokojeniem potrzeb wodnych. Tak\u017ce w rolnictwie, w kt\u00f3rym skutki s\u0105 najszybciej widoczne. Jej nast\u0119pstwem jest ograniczenie produkcji rolnej, ale tak\u017ce intensyfikacja proces\u00f3w erozji, zar\u00f3wno wodnej jak i eolicznej (wietrznej). Najkr\u00f3cej pisz\u0105c nale\u017cy d\u0105\u017cy\u0107 do jak najwy\u017cszego stopnia zatrzymania wody deszczowej, tak\u017ce poprzez jej retencjonowanie, w miejscu w kt\u00f3rym opada. Jest to mo\u017cliwe zar\u00f3wno na terenach zurbanizowanych jak i wiejskich, z tym, \u017ce w miastach jest to mo\u017cliwe w mniejszym stopniu i trudniejsze. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Wsp\u00f3\u0142czesne skarpy potok\u00f3w i rzek pokrywane trudniej przepuszczalnymi dla wody geotekstyliami<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Blisko 500 lat po podbojach Pizarra, zapraszam do lektury reporta\u017cu przedstawiaj\u0105cego ci\u0105g dalszy peruwia\u0144skiej wyprawy (cz. II), a zatytu\u0142owanego \u201ePERU NA SPORTOWO: Machu Picchu & rafting<\/a><\/strong>\u201d, kt\u00f3ry ukaza\u0142 si\u0119 w 190-191 numerze \u201eEcha Limanowskiego\u201d. Zapraszam m.in. do odkrytego ponad 110 lat temu przez Hirama Binghama Machu Picchu, do kt\u00f3rego prowadzi szlak Ink\u00f3w \u2013 Inca Trail. Na koniec udamy si\u0119 na trzydniowy rafting na rzece Apurimac, kt\u00f3rej wody, poprzez Rio Urubamba, zasilaj\u0105 Amazonk\u0119. <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
\u201ePERU NA SPORTOWO: Machu Picchu & rafting\u201d, Echo Limanowskie, 190-191, 2010 <\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Zainteresowanym Peru polecam tak\u017ce opowie\u015bci Janki D\u0105browskiej z wyprawy zrealizowanej rok wcze\u015bniej na podobnej trasie, ale\u2026 w odwrotnym kierunku: cz. I<\/a><\/strong> i cz. II<\/a><\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

A je\u017celi jednak niepokoi Was, zasygnalizowany na pocz\u0105tku peruwia\u0144skiej wyprawy<\/strong> <\/a>problem globalnych zmian klimatycznych, to nie pozostaje mi nic innego, jak tylko zaprosi\u0107 na portal \u201eNauka o klimacie<\/a><\/em><\/strong>\u201d lub zaproponowa\u0107 obejrzenie filmu katastroficznego pt. \u201eMo\u017cna panikowa\u0107<\/a><\/em><\/strong>\u201d z udzia\u0142em prof. dr. hab. Szymona Malinowskiego – ku przestrodze, by nasza cywilizacja nie pozosta\u0142a jedynie wspomnieniem, jak przytrafi\u0142o si\u0119 to imperialnym Inkom.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

PS. Pora wraca\u0107 do Europy. Do czasu gdy za kilka lat wyl\u0105duj\u0119 zn\u00f3w w Ameryce Po\u0142udniowej, a dok\u0142adnie w Patagonii, pozostaje mi jedynie, za moim krakowskim imiennikiem, A. Mleczko, apelowa\u0107 do lodowc\u00f3w: Grey w Parku Narodowym Torres del Paine, czy te\u017c Viedma lub Perito Moreno w Parku Narodowym Los Glaciares: nie p\u0119kaj!<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/p>\n\n\n\n

Warszawa, 7 stycznia 2022 r.<\/p>\n\n\n\nngg_shortcode_0_placeholder\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Gdy powiedzia\u0142o si\u0119 A, nale\u017cy powiedzie\u0107 B i na drugim etapie peruwia\u0144skiej wyprawy wyruszy\u0107 do (…)<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":924,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-905","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-turystyka-krajoznawcza"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/905","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=905"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/905\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1604,"href":"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/905\/revisions\/1604"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/924"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=905"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=905"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=905"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}