{"id":2704,"date":"2026-06-13T11:25:33","date_gmt":"2026-06-13T09:25:33","guid":{"rendered":"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/?p=2704"},"modified":"2026-08-09T21:31:24","modified_gmt":"2026-08-09T19:31:24","slug":"muzea-historie-z-tej-ziemi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/index.php\/2026\/06\/13\/muzea-historie-z-tej-ziemi\/","title":{"rendered":"Muzea – historie z tej ziemi"},"content":{"rendered":"
\n
\"\"
Fort III Pomiech\u00f3wek<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

W dniu 16 maja br. odb\u0119dzie si\u0119 w Polsce kolejna Europejska Noc Muze\u00f3w<\/a><\/strong>, kt\u00f3ra cieszy si\u0119 ogromnym zainteresowaniem spo\u0142ecznym. Ta akcja jest okazj\u0105 do upowszechniania wiedzy o bardzo szerokim spektrum tematycznym. Przyk\u0142adowo, od kilkunastu lat otwiera\u0142 si\u0119 dla zwiedzaj\u0105cych historyczny Zesp\u00f3\u0142 Stacji Filtr\u00f3w<\/strong><\/a> Miejskiego Przedsi\u0119biorstwa Wodoci\u0105g\u00f3w i Kanalizacji (MPWiK) w Warszawie. Niestety, obowi\u0105zuj\u0105ce w Polsce procedury bezpiecze\u0144stwa sprawi\u0142y, \u017ce od 2023 roku stacja uzdatniania wody, b\u0119d\u0105ca obiektem infrastruktury krytycznej, pozostaje do odwo\u0142ania niedost\u0119pna dla zwiedzaj\u0105cych. Wed\u0142ug definicji: muzeum<\/strong><\/a> to instytucja kultury powo\u0142ana w celu gromadzenia, badania oraz opieki nad obiektami posiadaj\u0105cymi warto\u015b\u0107 historyczn\u0105 b\u0105d\u017a artystyczn\u0105. Ale w moim kr\u00f3tkim \u201estudium\u201d nie chodzi o rozwa\u017cania teoretyczne, a g\u0142\u00f3wnie o przekazanie troch\u0119 praktycznych informacji. Napisa\u0142em tylko o tym, co w muzeach mo\u017cna zobaczy\u0107, przeczyta\u0107 i coraz cz\u0119\u015bciej pos\u0142ucha\u0107, a w konsekwencji poszerzy\u0107 swoj\u0105 wiedz\u0119. Wspomn\u0119 jedynie o tych obiektach, kt\u00f3re mia\u0142em okazj\u0119 osobi\u015bcie zobaczy\u0107. Ale jak je uporz\u0105dkowa\u0107? We wpisie Kto wie \u2013 o Ossowie?<\/strong><\/a><\/em> nawi\u0105za\u0142em do historii Wojny Polsko-Bolszewickiej. A kto wie, ile muze\u00f3w \u201eopowiada\u201d histori\u0119 wojen, w tym II wojny \u015bwiatowej? Na \u015bwiecie s\u0105 ich setki, mo\u017ce nawet tysi\u0105ce.<\/p>\n\n\n\n

W Warszawie nale\u017cy wymieni\u0107, otwarte 31 lipca 2004 roku Muzeum Powstania Warszawskiego<\/strong><\/a>. To w nim upami\u0119tniono histori\u0119 powsta\u0144czych bohater\u00f3w, m.in. \u0142\u0105czniczki Krystyny Ossowskiej-Cypryk<\/strong><\/a>, doktor mikrobiologii<\/strong><\/a> zwi\u0105zanej przez 50 lat z Politechnik\u0105 Warszawsk\u0105. Najwi\u0119ksze w Polsce jest, otwarte w 2017 r., nowoczesne Muzeum II Wojny \u015awiatowej<\/strong><\/a> w Gda\u0144sku. Szczerze polecam jego zwiedzenie. Podobnie jak Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich Polin<\/strong><\/a> w Warszawie. Do bardzo wa\u017cnych, ale ponurych miejsc na ziemi, zaliczam muzea martyrologiczne \u2013 Miejsca Pami\u0119ci na terenie by\u0142ych niemieckich nazistowskich oboz\u00f3w koncentracyjnych i zag\u0142ady: Auschwitz-Birkenau<\/strong><\/a> w O\u015bwi\u0119cimiu, Stutthof<\/strong><\/a> w miejscowo\u015bci Sztutowo, Gro\u00df-Rosen<\/strong><\/a> nieopodal wsi Rogo\u017anica, KL Majdanek<\/strong><\/a> w Lublinie. Zapewne mniej znany jest Fort III w Pomiech\u00f3wku<\/strong><\/a>, dawny fort twierdzy Modlin, kt\u00f3ry w czasie II wojny \u015bwiatowej pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 niemieckiego wi\u0119zienia \u015bledczego oraz miejsca ka\u017ani tysi\u0119cy Polak\u00f3w – dzia\u0142aczy podziemia, duchownych, mieszka\u0144c\u00f3w Mazowsza. Niekt\u00f3re z takich miejsc obejrza\u0142em ju\u017c w latach 70. XX wieku w ramach edukacji szkolnej (np. Muzeum Wi\u0119zienia Pawiak<\/a> w Warszawie), ale inne powsta\u0142y znacznie p\u00f3\u017aniej (np. Fabryka Emalia Oskara Schindlera<\/a><\/span>, b\u0119d\u0105ca od 2007 roku oddzia\u0142em Muzeum Historycznego Miasta Krakowa).<\/p>\n\n\n\n

We wpisie \u201e\u015awiat si\u0119 zmienia\u2026<\/strong><\/em>\u201d<\/a> wspomnia\u0142em o ha\u015ble g\u0142oszonym w czasach powojennych – \u201eNigdy wi\u0119cej wojny<\/strong><\/em>\u201d. W 2026 roku, tj. w tzw. \u201eczasach przedwojennych\u201d, gdy od czterech lat toczy si\u0119 wojna rosyjsko-ukrai\u0144ska<\/strong><\/a>, a ch\u0119tni na Pokojow\u0105 Nagrod\u0119 Nobla wywo\u0142uj\u0105 kolejne wojny, np. ameryka\u0144sko-izraelsko-ira\u0144sk\u0105<\/strong><\/a>, jest ono niewiele znacz\u0105cym sloganem.<\/p>\n\n\n\n

Odr\u0119bn\u0105 grup\u0119 stanowi\u0105 muzea upami\u0119tniaj\u0105ce wa\u017cne postacie z historii Polski. Do takich miejsc nale\u017cy np. Muzeum Jana Kochanowskiego<\/strong><\/a> w Czarnolesie, Muzeum Biograficzne W\u0142adys\u0142awa Orkana \u201eOrkan\u00f3wka\u201d<\/strong><\/a> w Por\u0119bie Wielkiej, czy sk\u0105din\u0105d m\u00f3j ulubiony nie tylko wiosn\u0105, Dom Urodzenia Fryderyka Chopina<\/strong><\/a> \u2013 muzeum biograficzne F. Chopina w \u017belazowej Woli, do kt\u00f3rego nale\u017cy oficyna (tzw. dworek) oraz park krajobrazowy nad rzek\u0105 Utrat\u0105.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Zbli\u017ca si\u0119 setna rocznica Zamachu Majowego<\/strong><\/a>, warto wi\u0119c w dniach 12-15 maja przypomnie\u0107 jego autora, upami\u0119tnionego m.in. w Muzeum J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego w Sulej\u00f3wku<\/strong><\/a>. Mia\u0142em okazj\u0119 zwiedza\u0107 ten, interesuj\u0105cy pod wzgl\u0119dem konstrukcyjnym, obiekt w 2020 roku,  jeszcze w okresie jego budowy.<\/p>\n\n\n\n

\u201eKlasyczne\u201d muzea, to m.in. historyczne obiekty \u2013 zabytki architektury: Zamek Kr\u00f3lewski<\/strong><\/a> i \u0141azienki Kr\u00f3lewskie<\/strong><\/a> w Warszawie, Pa\u0142ac w Wilanowie<\/strong><\/a>, Zamek Kr\u00f3lewski na Wawelu<\/strong><\/a>, Zamek w Malborku<\/strong><\/a>, czy Zamek Pieskowa Ska\u0142a<\/strong><\/a>. S\u0105 one pi\u0119knie odrestaurowane i utrzymywane. Ale z okresu VI. wojny polsko-szwedzkiej (1655-1660), zwanej potopem szwedzkim<\/strong><\/a> pozosta\u0142o w Polsce sporo ruin zamk\u00f3w, pa\u0142ac\u00f3w, ko\u015bcio\u0142\u00f3w\/klasztor\u00f3w… Co to by\u0142 potop szwedzki? Na to pytanie odpowiem cytatem z ksi\u0105\u017cki prof. J. Leociaka: To okres najwi\u0119kszego niszczenia i rabowania Polski przez obce wojska, konkretnie \u2013 wojska szwedzkie, do czas\u00f3w II wojny \u015bwiatowej<\/em>\u00a0[i]<\/a>. Do zniszczonych obiekt\u00f3w mo\u017cemy zaliczy\u0107: Zamek w Szyd\u0142owie<\/strong><\/a>, kr\u00f3lewski Zamek w Ch\u0119cinach<\/strong><\/a> k. Kielc, Zamek w Olsztynie<\/strong><\/a> k. Cz\u0119stochowy, czy Krzy\u017ctop\u00f3r<\/strong><\/a> w Uje\u017adzie, kt\u00f3ry by\u0142 jednym z najwi\u0119kszych kompleks\u00f3w pa\u0142acowych w Europie<\/a><\/strong>. Wiele z nich po potopie szwedzkim nie zosta\u0142o odbudowane, bo wobec rozwoju artylerii zamki starego typu straci\u0142y warto\u015bci obronne [ii]<\/a>. \u00a0Do nielicznych chlubnych wyj\u0105tk\u00f3w nale\u017cy nizinny zamek ksi\u0105\u017c\u0105t mazowieckich w Ciechanowie<\/a><\/strong>, kt\u00f3ry przez wieki pozostawa\u0142 niezdobyty. Natomiast ruiny gotyckiego zamku ksi\u0105\u017c\u0105t mazowieckich w Czersku<\/a><\/strong> maj\u0105 bardziej z\u0142o\u017con\u0105 histori\u0119 upadku.<\/p>\n\n\n\n

W grupie \u201emuzealne miscellanea<\/em>\u201d wymieni\u0119 Muzeum Regionalne Ziemi Limanowskiej<\/strong><\/a> w Limanowej, Muzeum Zamoyskich<\/strong><\/a> w Koz\u0142\u00f3wce z jedyn\u0105 w Polsce i Europie \u015arodkowo-Wschodniej galeri\u0105 sztuki z okresu socrealizmu, Muzeum im. Przypkowskich<\/strong><\/a> w J\u0119drzejowie specjalizuj\u0105ce si\u0119 g\u0142\u00f3wnie w prezentacji zegar\u00f3w s\u0142onecznych i przyrz\u0105d\u00f3w astronomicznych, a tak\u017ce Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego<\/strong><\/a> w Warszawie, z bogat\u0105 kolekcj\u0105 popiersi dzia\u0142aczy ruchu ludowego, kt\u00f3re gromadzi pami\u0105tki i materia\u0142y zwi\u0105zane z histori\u0105 polskich ch\u0142op\u00f3w.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Muzeum Regionalne Ziemi Limanowskiej…<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"
… i jego tematyka<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"
Jeden z zegar\u00f3w s\u0142onecznych w \u201eOgrodzie Czasu\u201d w Muzeum im. Przypkowskich w J\u0119drzejowie<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Nale\u017cy tak\u017ce przypomnie\u0107 muzea zwi\u0105zane z geologi\u0105: Muzeum Ziemi PAN<\/strong><\/a> w Warszawie, Muzeum Archeologiczne i Rezerwat \u201eKrzemionki\u201d<\/strong><\/a> k. Ostrowca \u015awi\u0119tokrzyskiego oraz Muzeum \u2013 Kopalni\u0119 Soli \u201eWieliczka\u201d<\/strong><\/a>, czy szerzej z przyrod\u0105 – O\u015brodek Edukacji Przyrodniczej \u201eM\u0142ynarz\u00f3wka\u201d<\/strong><\/a> w Kurowie.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Fragment ekspozycji w <\/strong>O\u015brodku Edukacji Przyrodniczej \u201eM\u0142ynarz\u00f3wka\u201d w Narwia\u0144skim Parku Narodowym<\/strong><\/a><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Specjaln\u0105 grup\u0119 ekspozycji stanowi\u0105 muzea na wolnym powietrzu \u2013 skanseny<\/a><\/strong> etnograficzne oraz techniki i przemys\u0142u. W mojej ocenie s\u0105 to obiekty bardzo atrakcyjne do zwiedzania \u2013 spacer po\u0142\u0105czony jest z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 poznania historii regionu, jego tradycji, rozwi\u0105za\u0144 architektonicznych, czy wybranych zagadnie\u0144 in\u017cynieryjnych. W latach 90. XX wieku celem moich rodzinnych w\u0119dr\u00f3wek podczas wakacyjnych podr\u00f3\u017cy po kraju by\u0142y m.in. skanseny. Wymieni\u0119 tylko niekt\u00f3re obiekty, zaczynaj\u0105c od najstarszego \u2013 Kaszubski Park Etnograficzny we Wdzydzach<\/a><\/strong> (utworzony w 1906), Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu<\/a><\/strong> (1971), Park Etnograficzny w Tokarni<\/a><\/strong> (1976), Miasteczko Galicyjskie<\/a><\/strong> w Nowym S\u0105czu (2010), czy Skansen taboru kolejowego<\/a><\/strong> w Chab\u00f3wce<\/a><\/strong> (1993). Spod definicji skansenu wymyka si\u0119 wie\u015b Zalipie<\/a><\/strong>, znana ze zwyczaju malowania dom\u00f3w. Wie\u015b ta, w typie skansenu historycznego, jest podobna (ale du\u017co spokojniejsza) do po\u0142o\u017conej tu\u017c obok Amsterdamu s\u0142ynnej Zaanse Schans<\/a><\/strong>, w kt\u00f3rej odtwarzane s\u0105 tradycje holenderskiej osady z XVIII i XIX wieku.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Przed chat\u0105 stoj\u0105c\u0105 na wprost Domu Malarek w Zalipiu<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Na koniec warto wspomnie\u0107 o Muzeum Politechniki Warszawskiej<\/strong><\/a>, zw\u0142aszcza \u017ce w 2026 roku nasza Uczelnia \u015bwi\u0119tuje 200-lecie utworzenia Szko\u0142y Przygotowawczej do Instytutu Politechnicznego w Warszawie.<\/p>\n\n\n\n

Has\u0142o tegorocznej edycji Nocy Muze\u00f3w brzmi: Muzea jednocz\u0105 \u015bwiat<\/strong><\/em>. To has\u0142o zach\u0119ca do zajrzenia do muze\u00f3w zagranicznych. Podczas wysokog\u00f3rskich i turystycznych wypraw eksploracyjnych praktycznie nie mam czasu na zwiedzanie muze\u00f3w lub s\u0105 to okazje incydentalne. Tak mi si\u0119 zdarzy\u0142o np. podczas w\u0119dr\u00f3wki w Afryce Po\u0142udniowej, w The Independence Memorial Museum<\/a><\/strong> w namibijskim Windhoek<\/strong><\/a>. Ale og\u00f3lnie podr\u00f3\u017ce zagraniczne lub d\u0142u\u017csze pobyty w obcych krajach s\u0105 ju\u017c dobr\u0105 okazj\u0105 do zwiedzania muze\u00f3w. W tej grupie wymieni\u0119 np. Muzeum Narodowe Historii Rumunii<\/a><\/strong> w Bukareszcie, Pa\u0144stwowe Muzeum Ermita\u017cu<\/a><\/strong> w Petersburgu (d. Leningradzie), czy dobrze zachowane ruiny antycznego teatru greckiego<\/a><\/strong> w Taorminie na Sycylii. W 1985 roku, podczas stypendium UNESCO w holenderskim KNMI<\/a><\/strong>, przyci\u0105gn\u0119\u0142y mnie w Amsterdamie takie muzea jak kultowe Muzeum Pa\u0144stwowe Rijksmuseum<\/a><\/strong> i Muzeum Vincenta van Gogha<\/a><\/strong>, Dom Anny Frank<\/a><\/strong> oraz Muzeum Poczty, kt\u00f3re zosta\u0142o zamkni\u0119te (bo w Holandii od 2011 roku nie ma ju\u017c tradycyjnych budynk\u00f3w z napisem Poczta – Postkantoor), a tak\u017ce kameralne Kr\u00f6ller-M\u00fcller Museum<\/a><\/strong> w Otterlo. Ciekawostk\u0105 kulturow\u0105 jest historyczne Muzeum Wagi Czarownic w Oudewater<\/a><\/strong> \u2013 Museum de Heksenwaag<\/a><\/strong> (na wszelki przypadek uzyska\u0142em oficjalny spersonalizowany certyfikat \u2013 wynika z niego, \u017ce nie potrafi\u0119 czarowa\u0107!). Troch\u0119 interesuj\u0105cych rozwa\u017ca\u0144 na temat proces\u00f3w o czary<\/a><\/strong> mo\u017cna znale\u017a\u0107 tak\u017ce w ww. ksi\u0105\u017cce J. Leociaka (s. 220-228). W Pary\u017cu, w 1991 roku, zwiedza\u0142em g\u0142\u00f3wnie muzea sztuki, m.in. Luwr<\/a><\/strong>, Mus\u00e9e d\u2019Orsay<\/a><\/strong>, Narodowe Centrum Sztuki i Kultury im. Georges\u2019a Pompidou<\/a><\/strong> i podparyski Pa\u0142ac wersalski<\/a><\/strong>. A w Anglii polecam\u2026 dom urodzenia Williama Shakespeara w Stratford-upon-Avon \u2013 Shakespeare’s Birthplace<\/a><\/strong>. W Londynie mo\u017cna zajrze\u0107 m.in. do za\u0142o\u017conego ponad 190 lat temu, s\u0142ynnego Muzeum Figur Woskowych<\/a><\/strong> (ang. Madame Tussauds<\/em>).<\/p>\n\n\n\n

8 maja 2026 r.<\/p>\n\n\n\n

PS. W dniu 28 czerwca 2026 roku zosta\u0142 udost\u0119pniony obiekt nale\u017c\u0105cy do Muzeum Piaseczna \u2013 Dom \u201eZo\u015bki\u201d<\/a><\/strong> w Zalesiu Dolnym, w kt\u00f3rym otwarto wystaw\u0119 \u2013 historia rodziny Zawadzkich. W tym to miejscu zosta\u0142y wyeksponowane artefakty udost\u0119pnione m.in. przez Muzeum Politechniki Warszawskiej.<\/p>\n\n\n\n

[i]<\/a>      Leociak J.: Wieczne strapienie. O k\u0142amstwie, historii i Ko\u015bciele<\/em>. s. 213. Wydawnictwo Czarne, Wo\u0142owiec 2020 r.<\/p>\n\n\n\n

[ii]<\/a>      Pami\u0119tam, \u017ce podczas podr\u00f3\u017cy do Szwecji w 1989 roku, poekscytowany szwedzki ekolog opowiada\u0142 mi, jak bardzo Szwedzi pomagaj\u0105 Polsce chroni\u0107 \u015brodowisko przyrodnicze (przypomn\u0119, \u017ce w okresie \u201ekwa\u015bnych deszcz\u00f3w\u201d, tj. g\u0142\u00f3wnie w latach 80. XX wieku, Skandynawowie wywierali tward\u0105 presj\u0119 dyplomatyczn\u0105 na emitent\u00f3w tlenk\u00f3w siarki i azotu, ale i wspierali polskie starania na rzecz ograniczania emisji zanieczyszcze\u0144 do atmosfery, dofinansowuj\u0105c modernizacj\u0119 fabryk i elektrowni oraz m.in. ekologiczne kot\u0142y grzewcze w Krakowie). Powiedzia\u0142em wtedy, \u017ce gdyby Szwedzi byli dla Polak\u00f3w \u0142askawsi w XVII wieku, to mo\u017ce w XX wieku historia i kondycja naszego kraju wygl\u0105da\u0142aby lepiej.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W dniu 16 maja br. odb\u0119dzie si\u0119 w Polsce kolejna Europejska Noc Muze\u00f3w, kt\u00f3ra cieszy (…)<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2714,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-2704","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-inne-zainteresowania-i-aktywnosci"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2704","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2704"}],"version-history":[{"count":18,"href":"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2704\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2797,"href":"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2704\/revisions\/2797"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2714"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2704"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2704"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2704"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}