{"id":2006,"date":"2024-09-11T22:24:33","date_gmt":"2024-09-11T20:24:33","guid":{"rendered":"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/?p=2006"},"modified":"2026-09-08T19:08:16","modified_gmt":"2026-09-08T17:08:16","slug":"oman-rozwazania-nie-tylko-klimatyczne","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/index.php\/2024\/09\/11\/oman-rozwazania-nie-tylko-klimatyczne\/","title":{"rendered":"Oman – rozwa\u017cania nie tylko klimatyczne"},"content":{"rendered":"\n

Jest \u015brodek letniej kaniku\u0142y. GOR\u0104CO! W tej sytuacji pisanie o zmianach klimatycznych, \u017ce s\u0105, to tak jak pisanie, \u017ce Ziemia jest kulista. Flat earthers<\/a><\/em><\/strong> i tak w to nie uwierz\u0105. Ale warto si\u0119 zastanowi\u0107 jakie s\u0105 skutki zmian klimatycznych i jak si\u0119 do nich dostosowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Na wiosn\u0119 bie\u017c\u0105cego roku rozwa\u017cania o skutkach zmian klimatycznych w Polsce skojarzy\u0142em z dwoma terminami: Fenologia<\/strong> vs. Cydalima perspectalis<\/em><\/strong>. Zaczn\u0119 wi\u0119c od definicji: Fenologia<\/a><\/strong> jest nauk\u0105, kt\u00f3ra zajmuje si\u0119 badaniem zjawisk zachodz\u0105cych w \u017cyciu ro\u015blin i zwierz\u0105t, w zale\u017cno\u015bci od p\u00f3r roku i zmieniaj\u0105cych si\u0119 warunk\u00f3w atmosferycznych. Cydalima perspectalis<\/a><\/em><\/strong> to pochodz\u0105cy z Azji uskrzydlony owad \u2013 inwazyjny gatunek motyla z rodziny wachlarzykowatych, kt\u00f3ry pojawi\u0142 si\u0119 w Europie w drugiej po\u0142owie XX wieku. W j\u0119zyku polskim gatunek otrzyma\u0142 robocz\u0105 nazw\u0119 \u0107ma bukszpanowa<\/strong>. Mo\u017cna zada\u0107 pytanie: co ma (toru\u0144ski?) piernik do (holenderskiego?) wiatraka?<\/p>\n\n\n\n

Profesjonalne obserwacje fenologiczne faz rozwoju gatunk\u00f3w wska\u017anikowych prowadzi\u0142 m\u00f3j Tata dla PIHM<\/a><\/strong> i IMGW<\/a><\/strong>. Moje obserwacje w tym zakresie s\u0105 raczej zwi\u0105zane z zainteresowaniami zawodowymi (in\u017cynieria \u015brodowiska, w tym ochrona przyrody) oraz hobby – piel\u0119gnacj\u0105 niewielkiego ROD<\/a><\/strong>. Jednak liczne grono obserwator\u00f3w zauwa\u017cy\u0142o, \u017ce tegoroczna wiosna nie by\u0142a typowa. Bardzo gor\u0105cy pocz\u0105tek kwietnia spowodowa\u0142 znaczne przyspieszenie wegetacji wielu ro\u015blin. Przyk\u0142adowo, krzewy forsycji<\/a><\/strong> (Forsythia <\/em>Vahl), czy lilaka pospolitego<\/a><\/strong> (Syringa vulgaris <\/em>L.<\/a>, b\u0142\u0119dnie nazywanego bzem) zakwit\u0142y o oko\u0142o trzy tygodnie wcze\u015bniej. Tak\u017ce wiosenne przymrozki pojawi\u0142y si\u0119 wcze\u015bniej. Niestety, z uwagi na przyspieszon\u0105 wegetacj\u0119 ro\u015blin, kr\u00f3tki epizod przymrozkowy w drugiej po\u0142owie kwietnia okaza\u0142 si\u0119 brzemienny w skutkach \u2013 rolnicy, ogrodnicy i sadownicy odnotowali powa\u017cne szkody w uprawach i straty finansowe. W blisko 40-letnim okresie mojego dzia\u0142kowania, pierwszy raz omarz\u0142y p\u0119dy krzew\u00f3w winnych oraz orzecha w\u0142oskiego. Wcze\u015bniej, albo drugi raz<\/a><\/strong> zakwitaj\u0105 kasztanowce<\/a><\/strong> (Aesculus <\/em>L.<\/a>). W bie\u017c\u0105cym roku pocz\u0105tek kwitnienia lip o\u017cna by\u0142o obserwowa\u0107 ju\u017c pod koniec maja. Natomiast \u201epodskubywanie\u201d pierwszych dojrza\u0142ych winogron rozpoczyna\u0142em zwykle z ko\u0144cem sierpnia, a w bie\u017c\u0105cym roku b\u0119d\u0119 je w tym okresie ko\u0144czy\u0142 winobranie. Niebawem trzeba b\u0119dzie pomy\u015ble\u0107 o zebraniu na nalewk\u0119 owoc\u00f3w pigwowca. I tak mo\u017cna ci\u0105gn\u0105\u0107 te obserwacje\u2026 A co z \u0107m\u0105 bukszpanow\u0105? Cztery lata temu, gdy podczas pandemii w naszym RODos pojawi\u0142 si\u0119 ten owad, zmagania z nim rozpocz\u0105\u0142em pod koniec sierpnia, w nast\u0119pnym ju\u017c w lipcu, potem w czerwcu, a w 2023 roku w maju. Stosowa\u0142em najpierw metody fizyczne (np. mycie ro\u015blin strumieniem wody), a nast\u0119pnie \u0142agodnie chemiczne. Gdy w tym roku zobaczy\u0142em g\u0105sienice pod koniec marca, wywiesi\u0142em \u201ebia\u0142\u0105 flag\u0119\u201d, zakwestionowa\u0142em skuteczno\u015b\u0107 wszystkich metod zwalczania \u0107my<\/strong><\/a> i\u2026 wykarczowa\u0142em sze\u015b\u0107 \u0142adnych bukszpan\u00f3w. \u0106ma bukszpanowa pocz\u0105tkowo nie mia\u0142a w Polsce naturalnych wrog\u00f3w, a zmiany klimatyczne sprzyja\u0142y jej ekspansji na terenie ca\u0142ego kraju. Jako ciekawostk\u0119 mo\u017cna doda\u0107, \u017ce ten owad, a tak\u017ce szrot\u00f3wek kasztanowcowiaczek<\/a><\/strong> (Cameraria ohridella<\/em>) niszcz\u0105cy kasztanowce, czy te\u017c koronawirus SARS-CoV-2<\/a><\/strong> \u2013 sprawca pandemii COVID-19, przyw\u0119drowa\u0142y z Azji Centralnej.<\/p>\n\n\n\n

Oczywi\u015bcie, mo\u017cna mno\u017cy\u0107 \u201enowe\u201d terminy (np., noc tropikalna<\/a><\/strong>, superkom\u00f3rka burzowa<\/a><\/strong>, pow\u00f3d\u017a b\u0142yskawiczna<\/a><\/strong>, \u2026) i pr\u00f3bowa\u0107 je \u0142\u0105czy\u0107 z tym co nazywamy zmianami klimatycznymi zachodz\u0105cymi w dotychczas zdefiniowanych strefach klimatycznych \u015bwiata<\/a><\/strong>. Jednak potrzeby w zakresie metod adaptacji do zmieniaj\u0105cych si\u0119 warunk\u00f3w \u015brodowiskowych nie s\u0105 jednakowe w poszczeg\u00f3lnych regionach i krajach. Dobrze rozumiej\u0105 to pochodz\u0105cy z r\u00f3\u017cnych stron \u015bwiata \u201enasi\u201d studenci specjalno\u015bci Environmental Engineering<\/em>. Przyk\u0142adowo, ci z Turcji, Iraku, Iranu, Omanu, czy Rwandy wskazuj\u0105, \u017ce g\u0142\u00f3wne zagro\u017cenie dla gleb i powierzchni ziemi to erozja, pustynnienie i wylesianie (deforestacja<\/a><\/strong>). W Polsce k\u0142adziemy wi\u0119kszy nacisk na susze<\/a><\/strong>, podtopienia, czy zanieczyszczenia chemiczne gleb<\/a><\/strong>. Ale wci\u0105\u017c jeste\u015bmy zaskakiwani nowymi zjawiskami. Na przyk\u0142ad w tym roku wyst\u0105pi\u0142a wielka pow\u00f3d\u017a b\u0142yskawiczna w Dubaju<\/a><\/strong> w Zjednoczonych Emiratach Arabskich, gdzie w czasie 12 godzin spad\u0142o 100 litr\u00f3w wody na metr kwadratowy, czyli \u015brednia roczna suma opad\u00f3w. By\u0107 mo\u017ce katastrofaln\u0105 pow\u00f3d\u017a spowodowa\u0142o sztuczne tworzenie opad\u00f3w (tzw. \u201ezasiewanie chmur<\/a><\/strong>\u201d). W tym roku z rekordowymi opadami zmaga si\u0119 te\u017c wiele miast w Polsce, np. Warszawa<\/a><\/strong>, Zamo\u015b\u0107<\/a><\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

Powy\u017csze zmiany i problemy mo\u017cna wi\u0105za\u0107 ze zmian\u0105 – wzrostem temperatur w Europie \u015arodkowej. W stosunku do \u015brednich d\u0142ugookresowych wzrost ten wynosi ju\u017c oko\u0142o 2\u00b0C. Tegoroczne miesi\u0105ce s\u0105 ocenione jako rekordowe, co wskazuje na intensyfikacj\u0119 procesu \u201eglobal warming<\/a><\/strong><\/em>\u201d i utrzymywanie si\u0119 wieloletniej tendencji. Oczywi\u015bcie, ma to wp\u0142yw na szereg innych proces\u00f3w. Niekt\u00f3rzy (tak\u017ce politycy!) ju\u017c widz\u0105 na Mazowszu gaje palmowe<\/strong><\/a>, ale dla wielu problemem staje si\u0119 potrzeba szybkiego dostosowania do zmieniaj\u0105cych si\u0119 warunk\u00f3w \u017cycia. Kto dzisiaj lubi je\u017adzi\u0107 samochodem bez klimatyzacji? Jedni ju\u017c zak\u0142adaj\u0105 w mieszkaniach urz\u0105dzenia klimatyzacyjne, inni instaluj\u0105 ocieniaj\u0105ce markizy balkonowe, czy nawet okiennice. W krajach strefy zwrotnikowej o klimacie suchym mo\u017cna zaobserwowa\u0107 \u201eucieczk\u0119\u201d w g\u00f3ry, gdzie powstaj\u0105 luksusowe hotele i apartamenty, bo jest ch\u0142odniej.<\/p>\n\n\n\n

Co mo\u017cna powiedzie\u0107 na podsumowanie? Katastrofy i kataklizmy przyrodnicze przedstawi\u0142 interesuj\u0105co Aleksander Grobicki w ksi\u0105\u017cce pt. \u201eNiezwyk\u0142e katastrofy XX wieku<\/em>\u201d (Wydawnictwo \u201eAlfa\u201d, Warszawa 1990 r.). Tak wi\u0119c nie jest problemem to, \u017ce one si\u0119 zdarzaj\u0105, ale to co je powoduje. Mo\u017cna powt\u00f3rzy\u0107 za Arystotelesem: Prawdziwa wiedza to znajomo\u015b\u0107 przyczyn<\/em>. Z pozoru mamy do czynienia ze znanymi zjawiskami, ale ich cz\u0119sto\u015b\u0107 oraz nat\u0119\u017cenie gwa\u0142townie rosn\u0105! Dlatego w Unii Europejskiej trwaj\u0105 prace nad aktami prawnymi, kt\u00f3re pozwol\u0105 powstrzyma\u0107, a nawet odwr\u00f3ci\u0107 skutki zachodz\u0105cych zmian, np. w dniu 17 czerwca 2024 r. przyj\u0119to rozporz\u0105dzenie Parlamentu Europejskiego i Rady Nature Restoration Law<\/a><\/em><\/strong> w sprawie odbudowy zasob\u00f3w przyrodniczych.<\/p>\n\n\n\n

Pod koniec maja 2022 roku ukaza\u0142 si\u0119 na mojej stronie domowej reporta\u017c pt. Oman \u2013 travelling in time of plague<\/a><\/strong>, kt\u00f3ry dwa lata temu zosta\u0142 opublikowany w j\u0119zyku polskim w lipcowo-sierpniowym dwumiesi\u0119czniku \u201eEcho Limanowskie\u201d nr 334-335.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
Oman, nie omam – podr\u00f3\u017cowanie w czasach zarazy.
Echo Limanowskie, lipiec sierpie\u0144 2022, nr 334-335<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Dlaczego chc\u0119 go przypomnie\u0107? Bo wspomnia\u0142em w nim o deficycie wody, kana\u0142ach nawadniaj\u0105cych oraz problemach z wysokimi temperaturami w tym pustynnym i g\u00f3rzystym kraju, a tak\u017ce sposobach na \u201eucieczk\u0119\u201d lepiej sytuowanych mieszka\u0144c\u00f3w oraz turyst\u00f3w w wy\u017cej po\u0142o\u017cone regiony, gdzie \u015brednie temperatury s\u0105 troch\u0119 ni\u017csze ni\u017c na nizinach i w miastach. Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce zmiany klimatyczne wp\u0142ywaj\u0105 tak\u017ce na decyzje w sprawach urlopowych, tzn. wyboru miejsca i terminu wypoczynku. Podczas gdy w wielu regionach \u015bwiata widoczne s\u0105 skutki efektu cieplarnianego oraz pr\u00f3by ich zwalczania, w Polsce wci\u0105\u017c zbyt du\u017co czasu po\u015bwi\u0119camy jedynie na \u201eobni\u017canie temperatury<\/a><\/strong>\u201d\u2026 sporu politycznego<\/a><\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

PS. Nie dziwi mnie to, \u017ce coraz cz\u0119\u015bciej s\u0142ysz\u0119 w zimie, \u017ce jest za zimno, a latem, \u017ce za gor\u0105co. Wszak coraz lepiej jeste\u015bmy wyedukowani w szczeg\u00f3\u0142ach, ale coraz mniej chcemy rozumie\u0107 z og\u00f3\u0142u. A przecie\u017c procesy zachodz\u0105ce w przyrodzie oraz antroposferze (tj. w tej cz\u0119\u015bci biosfery, kt\u00f3ra mocno zmienia si\u0119 pod wp\u0142ywem ludzkich dzia\u0142a\u0144) t\u0142umacz\u0105 nauki podstawowe – fizyka, chemia i biologia. Gdy sze\u015b\u0107 lat temu fizyk atmosfery<\/a> w filmie katastroficznym pt. \u201eMo\u017cna panikowa\u0107<\/a>\u201d ostrzega\u0142 przed nadchodz\u0105c\u0105 katastrof\u0105 klimatyczn\u0105, historyk literatury<\/a> pisz\u0105c o \u201eumieraj\u0105cej planecie\u201d pr\u00f3bowa\u0142 szuka\u0107 pocieszenia\u2026<\/p>\n\n\n\n

„Kiedy umiera planeta, rozpada si\u0119 zachodnia cywilizacja, kiedy wszyscy wsp\u00f3lnie i w porozumieniu dokonujemy czego\u015b, co naukowcy nazywaj\u0105 teraz ekocydem, wkraczamy w czas dystopii. W tej katastrofie pozostaje ju\u017c tylko jedno \u2013 wi\u0119\u017a podstawowa mi\u0119dzy JA i TY: \u201eNie odchod\u017a. Nie odejd\u0119. Nawet na chwil\u0119. Jestem tutaj”.
S\u0105dz\u0119 (nie tylko ja zreszt\u0105), \u017ce to jest ju\u017c koniec \u015bwiata, kt\u00f3ry znam i uwa\u017cam za sw\u00f3j. Ten koniec nie zacz\u0105\u0142 si\u0119 dzi\u015b, ale znacznie wcze\u015bniej. On w\u0142a\u015bciwie trwa nieprzerwanie od pocz\u0105tku \u015bwiata. Musz\u0119 przyzna\u0107, \u017ce perspektywa nieuchronnej katastrofy bardzo mnie mobilizuje. Do pracy. Do \u017cycia. Dawno nie czu\u0142em takiej intensywno\u015bci istnienia. Dawno ludzie nie byli mi tak potrzebni i dawno nie odczuwa\u0142em takiej rado\u015bci ze spotka\u0144, rozm\u00f3w, wsp\u00f3lnego dzia\u0142ania. Dawno ju\u017c nie mia\u0142em tylu pomys\u0142\u00f3w na pisanie, na podr\u00f3\u017cowanie, na realizowanie w\u0142asnych pasji. Pesymizm, czyli realizm, daje si\u0142\u0119 do sensownego \u017cycia<\/em>„.
(Leociak J.: Wieczne strapienie. O k\u0142amstwie, historii i Ko\u015bciele. s. 271. Wydawnictwo Czarne, Wo\u0142owiec 2020. ISBN 978-83-8191-113-9)<\/p>\n\n\n\n

Czy dzisiaj mamy wi\u0119cej powod\u00f3w do optymizmu i nadziei?<\/p>\n\n\n\n

<\/figure>\n\n\n\n

Warszawa, 21 sierpnia 2024 r.<\/p>\n\n\n\nngg_shortcode_0_placeholder\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jest \u015brodek letniej kaniku\u0142y. GOR\u0104CO! W tej sytuacji pisanie o zmianach klimatycznych, \u017ce s\u0105, to (…)<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2010,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-2006","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-turystyka-krajoznawcza"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2006","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2006"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2006\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2852,"href":"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2006\/revisions\/2852"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2010"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2006"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2006"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2006"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}