Spotkanie zwierz\u0105t, zw\u0142aszcza du\u017cych, w ich naturalnym \u015brodowisku (cho\u0107 wymagaj\u0105ce zwykle wielu stara\u0144, tu przyk\u0142ad goryli g\u00f3rskich<\/a><\/strong>) nie jest tak ekscytuj\u0105ce, jak niespodziewany kontakt w nietypowym miejscu. Oto przyk\u0142ady:<\/p>\n\n\n\n W czasie, gdy w Polsce rozgorza\u0142a dyskusja na temat gatunk\u00f3w obcych i inwazyjnych warto wspomnie\u0107 o kr\u00f3likach, kt\u00f3re w Australii s\u0105 szkodnikami – powoduj\u0105 du\u017ce straty w uprawach i przyczyniaj\u0105 si\u0119 m.in. do erozji gleb. Ich niefrasobliwa introdukcja na tym kontynencie w po\u0142owie XIX wieku spowodowa\u0142a powa\u017cne zmiany w przyrodzie. Po 150 latach, dzi\u0119ki eksperymentom wirusolog\u00f3w, ekspansja kr\u00f3lik\u00f3w<\/a><\/strong> zaczyna by\u0107 powstrzymana? Dzisiaj o kr\u00f3likach w Australii powiedzieliby\u015bmy \u2013 inwazyjny gatunek, kt\u00f3ry na tej ogromnej wyspie pojawi\u0142 si\u0119 z ludzkiej g\u0142upoty. Ale to nie jej jedyny przypadek.<\/p>\n\n\n\n Podobnie by\u0142o w Nowej Zelandii z torbaczem – oposem<\/a><\/strong> (kitank\u0105\/pa\u0142ank\u0105) sprowadzonym w XIX wieku z Australii. Problemem dla przyrody okaza\u0142 si\u0119 \u0142a\u0144cuch ekologicznych powi\u0105za\u0144 tego ssaka z rodzimymi nowozelandzkimi ekosystemami. Oposy \u017cywi\u0105 si\u0119 m\u0142odymi p\u0119dami drzew, w koronach kt\u00f3rych \u017cyj\u0105, cz\u0119sto endemiczne, ptaki. Degradacj\u0119 drzew przyspiesza brak naturalnych wrog\u00f3w dla obcego gatunku, kt\u00f3ry przenosz\u0105c choroby sta\u0142 si\u0119 tak\u017ce zagro\u017ceniem dla zwierz\u0105t hodowlanych (owiec, byd\u0142a). Dzisiaj opos jest gatunkiem chronionym w Australii, a w Nowej Zelandii uwa\u017canym za szkodnika, od po\u0142owy XX wieku oficjalnie t\u0119pionym przez ludzi, kt\u00f3rzy r\u00f3wnocze\u015bnie wci\u0105\u017c na nim zarabiaj\u0105 (futro, mi\u0119so \u2013 \u201ekiwi bear<\/em>\u201d). Skutki tych igraszek lekkomy\u015blnych ludzi z r\u00f3wnowag\u0105 ekologiczn\u0105 t\u0142umacz\u0105 m.in. wsp\u00f3\u0142czesne spostrze\u017cenia kontynentalnych Europejczyk\u00f3w na nowozelandzkich i australijskich lotniskach, kt\u00f3rych zaskakuj\u0105 bardzo \u015bcis\u0142e kontrole celne, chroni\u0105ce bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 i biosfer\u0119 wysp.<\/p>\n\n\n\n Warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce gatunki obce, a zw\u0142aszcza inwazyjne nie zwi\u0119kszaj\u0105 r\u00f3\u017cnorodno\u015bci biologicznej, a cz\u0119sto j\u0105 ograniczaj\u0105. To dlatego inwazyjne gatunki obce<\/a><\/strong> (IGO) znalaz\u0142y si\u0119 na pi\u0105tym miejscu w\u015br\u00f3d tzw. \u201ebig killers\u201d – czynnik\u00f3w sprzyjaj\u0105cych wymieraniu innych gatunk\u00f3w. W Polsce<\/a><\/strong> do inwazyjnych gatunk\u00f3w fauny nale\u017cy m.in. jele\u0144 wschodni<\/a><\/strong> (sika, Cervus nippon<\/em>), jenot azjatycki<\/a><\/strong> (Nyctereutes procyonoides<\/em>), norka ameryka\u0144ska<\/a><\/strong> (wizon, Neogale vison<\/em>), pi\u017cmak ameryka\u0144ski<\/a><\/strong> (Ondatra zibethicus<\/em>), rak pr\u0119gowany<\/a><\/strong> (Orconectes limosus<\/em>), szersze\u0144 azjatycki<\/a><\/strong> (Vespa velutina<\/em>), szop pracz<\/a><\/strong> (Procyon lotor<\/em>), \u017c\u00f3\u0142w ozdobny<\/a><\/strong> (Trachemys scripta<\/em>), babka \u0142ysa<\/a><\/strong> (Babka gymnotrachelus<\/em>), krab we\u0142nistor\u0119ki<\/a><\/strong> (Eriocheir sinensis<\/em>), czy pojawiaj\u0105cy si\u0119 ostatnio na Wyspie Sobieszewskiej pi\u0119kny i smaczny, ale obcy, krab \u2013 kalinek b\u0142\u0119kitny<\/a><\/strong> (Callinectes sapidus<\/em>). IGO w\u015br\u00f3d ro\u015blin to m.in. azolla karoli\u0144ska<\/a><\/strong> (drobna, Azolla caroliniana<\/em>), czeremcha ameryka\u0144ska<\/a><\/strong> (Prunus serotina<\/em>), d\u0105b czerwony<\/a><\/strong> (Quercus rubra<\/em>), kabomba karoli\u0144ska<\/a><\/strong> (Cabomba caroliniana<\/em>), kolczurka klapowana<\/a><\/strong> (Echinocystis lobata<\/em>), niecierpek gruczo\u0142owaty<\/a><\/strong> (Impatiens glandulifera<\/em>) rdestowiec japo\u0144ski<\/a><\/strong> (ostroko\u0144czysty, Reynoutria japonica<\/em>), s\u0142onecznik bulwiasty<\/a><\/strong> (topinambur, Helianthus tuberosus<\/em>), naw\u0142o\u0107 kanadyjska<\/a><\/strong> (Solidago canadensis<\/em>, utrudniaj\u0105ca rozw\u00f3j innych ro\u015blin oraz funkcjonowanie owad\u00f3w, np. pszcz\u00f3\u0142, os, trzmieli, motyli i chrz\u0105szczy, a tak\u017ce ptak\u00f3w), czy barszcz Sosnowskiego<\/a><\/strong> (Heracleum sosnowskyi<\/em>, kt\u00f3ry spotka\u0142em w gruzi\u0144skim Kaukazie). Jako okresowy opiekun suni Gapy, celowo nie poruszam kwestii obco\u015bci, a zw\u0142aszcza inwazyjno\u015bci kot\u00f3w<\/a><\/strong> w Polsce. Mamy do\u015b\u0107 innych wojen.<\/p>\n\n\n\n Last but not least<\/em>, to skojarzenie z rdzennymi Australijczykami \u2013 Aborygenami. W Sydney i innych wielkich miastach ich nie wida\u0107, ale w Alice Springs trudno ich nie spotka\u0107. Dzisiaj, gdy odkrywane s\u0105 losy rdzennych mieszka\u0144c\u00f3w Ameryki P\u00f3\u0142nocnej, Ameryki Po\u0142udniowej, Nowej Zelandii, Australii, Afryki Po\u0142udniowej, czy innych region\u00f3w, a wi\u0119c Pierwszych Narod\u00f3w\/lud\u00f3w, Indian, Maorys\u00f3w, Aborygen\u00f3w, Metys\u00f3w, Inuit\u00f3w, Buszmen\u00f3w (ludu San), Papuas\u00f3w, wida\u0107 \u017ce kolonista, z innego kr\u0119gu kulturowego by\u0142 cz\u0142owiekiem obcym i bardzo inwazyjnym\u2026<\/p>\n\n\n\n PS 1. Jak z t\u0105 prawd\u0105 pr\u00f3buj\u0105 upora\u0107 si\u0119 np. Kanadyjczycy? Ma temu s\u0142u\u017cy\u0107 m.in. program \u201eTruth and reconciliation<\/a><\/em><\/strong>\u201d.<\/p>\n\n\n\n PS 2. Podczas noworocznego spotkania z Danusi\u0105 i Darkiem z Vancouver otrzymali\u015bmy drug\u0105 seri\u0119 znaczk\u00f3w przedstawiaj\u0105c\u0105 kanadyjski program \u201eTruth and reconciliation<\/a><\/em><\/strong>\u201d. Dzi\u0119kuj\u0119!<\/p>\n\n\n\n 10 stycznia 2026 r. <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Aby pozna\u0107 szczeg\u00f3\u0142y drugiej cz\u0119\u015bci wyprawy z 2011 roku zapraszam do lektury reporta\u017cu pt. \u201eANTYPODY 2011 \u2013 Australia<\/a><\/strong>\u201d, opublikowanego w 208-209 numerze \u201eEcha Limanowskiego\u201d.<\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/obraz_2022-08-28_155733956.png\")
![\"\"](\"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/obraz_2022-08-28_155757177.png\")
![\"\"](\"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/obraz_2022-08-28_155814667.png\")
![\"\"](\"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/truth2.jpeg\")
<\/figure><\/li>![\"\"](\"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/truth5.png\")
<\/figure><\/li>![\"\"](\"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/truth3.jpeg\")
<\/figure><\/li><\/ul>![\"\"](\"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/Truth...-1-1024x590.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n
\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Truth...-2-1024x590.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n
\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/akulig.is.pw.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/Australia_lead-729x1024.png\")
<\/a>